نوشته‌ها

احادیث کلامی- قسمت سوم

در مطالب قبل کلیاتی در باب تاریخ حدیث شیعه بیان گردید. در این مطلب نیز چند بحث مقدماتی ضروری و مفید را ادامه خواهیم داد.

ویژگی‌ها و امتیازات احادیث شیعه:

1- نظارت ائمّه بر آن

تاریخ حدیث شیعه بر حدیث اهل سنت امتیازاتی دارد که یکی از آن امتیازات این است که حدیث شیعه در طول دو قرن و نیم(تا سال 262 ه.ق) که عصر حضور ائمه است، همواره ضامنی زنده داشته است. به‌عبارت‌دیگر ائمه اجمالاً بر مجموعه‌های حدیثی که گردآوری می‌شد نظارت می‌کردند. به این صورت که ضبط و تدوین حدیث در بعضی از کتاب‌های حدیثی را می‌دیدند، اصلاح می‌کردند و احادیث جعلی آن‌ها را حذف می‌کردند. همچنین اگر احیاناً افرادی را که جعّال بودند معرفی می‌کرده تا شیعه از آن‌ها حدیث نگیرد و ملاک‌هایی برای تشخیص حدیث واقعی از حدیث دروغین به دست می‌دادند. اما در اهل سنت درواقع این شاخصه وجود ندارد و احادیث اهل سنت منحصر به احادیث نبوی است. البته آنان احیاناً سخنان خودِ صحابه و تابعان را هم به‌عنوان حدیث تلقی می‌کنند و با اختلاف مشرب‌هایی که دارند احادیث یادشده در شرایط خاصی حجت هم می‌دادند.

ادامه مطلب …

احادیث کلامی- قسمت دوم

این مطلب ادامه مطلب: احادیث کلامی- قسمت اول می باشد

عصر تدوین کتب اربعه
عصر دوم که از اواخر دوره غیبت صغرا آغاز می‌شود و تا نیمه‌های قرن پنجم ادامه می‌یابد، عصر تدوین کتب اربعه عصر دوم که از اواخر دوره غیبت صغرا آغاز می‌شود و تا نیمه‌های قرن پنجم ادامه می‌یابد، حدود سال‌های 300 تا 450-460 (ه.ق) است و عصر تدوین کتب اربعه یا عصر کتب جوامع روایی اولیه به شمار می‌آید. مرحوم کلینی از اواخر غیبت صغرا تدوین کتاب شریف الکافی را آغاز کرد که نخستین کتاب از کتب اربعه است و برحسب اطلاعات موجود نخستین جامع روایی شیعه محسوب می‌گردد.
مرحوم کلینی متوفای سال 329 (ه.ق) است، یعنی همان سال پایان غیبت صغرا. بعد از ایشان، مرحوم صدوق کتاب مَن لایحضره الفقیه را تدوین کرد و ایشان متوفای سال 381 (ه.ق) است. بعد از شیخ صدوق، شیخ طوسی دو کتاب شریف الاستبصار و تهذیب الأحکام را تدوین نمودند که بدین‌وسیله بخش زیادی از احادیثی که در کتاب‌های اصول اربعه تدوین‌شده بود باقی‌مانده است.
در مرحله دوم تاریخ حدیثی شیعه با تدوین شدن کتب اربعه، علماء احساس کردند که به اصول چهارصدگانه و اصول اصحاب ائمه نیازی ندارند، ازاین‌رو استنساخ این اصول در اولویت قرار نداشت و شاید به همین جهت از آن تاریخ به بعد اصول از بین رفتند و به دست ما نرسیدند. ظاهراً امروزه از این اصول به‌صورت کامل 16 عدد باقی است که در مجموعه‌ای بانام الأصول الستة عشر منتشرشده است . البته بخش زیادی از محتوای اصول در همین کتب حدیثی باقی‌مانده است.

ادامه مطلب …

احادیث کلامی- قسمت اول

مقدمه
یکی از منابع مهم متکلمان شیعه در طول تاریخ، برای مباحث کلامی احادیثی بوده است که از معصومان رسیده است. هرچند میزان استفاده متکلّمان از معارف حدیثی در طول تاریخ یکسان نبوده است، ولی اجمالا آنان با شدّت و ضعف همیشه نگاهی به احادیث داشته اند.

ابتدا مباحثی را در باب کتابشناسی احادیث اعتقادی شیعه امامیه بیان خواهیم کرد. در بخش دوم، گزیدهای از برخی احادیث کلامی و اعتقادی از منابع مختلف انتخاب شده بیان و شرح و تفصیل می شود.
بحث کتابشناسی بحث بسیار مهمی برای پژوهشگران در این عرصه است. اینکه هر یک از کتابهای کلامی در چه دورهای تدوین شد، مؤلفش کیست، هدف او از تدوین کتاب چه بود، رویکرد او به احادیث چگونه است، رویکرد او در مباحث کلامی فکری چیست؟ اینها مسایل مهمی برای پژوهشگران این عرصه است.
تاريخچه حديث شيعه
اگر بخواهیم نقاط برجسته تاریخ حدیث شیعه در 15 قرن اخیر را بیان بکنیم، می توان در سه مرحل بیان کرد:
الف. دوره حضور ائمه که تألیف اصول و مصنّفات شیعه در این دوره است.
ب. دوره جوامع متقدّم اولیه شیعه یا دورة تدوین کتب اربعه روایی.
ج. دوره جوامع متأخّر.
که در ابتدا دوره ی حضور ائمه به اسختصار بیان می شود

ادامه مطلب …